Wetgeving invasieve exoten

Mensen zijn extreem mobiel. Dagelijks vliegen tienduizenden vliegtuigen heen en weer, met auto’s worden grote afstanden afgelegd, boten varen oceanen over,… Tijdens die korte of lange afstanden kunnen er soms dieren of planten moedwillig of per ongeluk meeliften. De mogelijkheden zijn talloos. Zaden blijven aan broeken kleven en vallen elders terug op de grond, een spin of hagedisje kruipt net voor de terugvlucht van een verre reis in een valies en kruipt er op het thuisfront terug uit, duizenden liters water met kleine of grotere organismen worden in ballasttanks van een schip geladen om de diepgang en stabiliteit te regelen en worden dan honderden kilometers verder terug gelost,…

Tel daar dan nog eens de talloze dieren die mensen als huisdier houden, en die ook geregeld ontsnappen, en je beseft dat er elke dag opnieuw heel veel exotische dieren van de ene naar de andere plaats versleept worden, en in een omgeving terechtkomen waar ze eigenlijk niet thuishoren. In Europa zijn al meer dan 11.000 exotische soorten vastgesteld. Deze exotische dieren zijn meestal niet aangepast aan hun nieuwe omgeving en sterven door een te koude omgeving of kunnen nergens voedsel vinden. Maar soms zijn er exotische dieren die zich toch kunnen aanpassen. Meer zelfs, soms kunnen ze zich voortplanten en in aantal toenemen. Ook dit blijft meestal beperkt tot iets heel lokaal, maar soms breidt de populatie uit, en worden er zware problemen veroorzaakt die zelfs schade kunnen toebrengen aan onze eigen inheemse natuur, of kunnen zorgen voor grote economische schade. Dit soort dieren zijn invasieve exoten.

 

 

t

Invasieve exoten

Exoot

een diersoort die bij ons van nature niet voorkomt

Invasief

brengt schade toe aan onze inheemse natuur

Aziatische grondeekhoorn (Tamias sibiricus), Brussel

Monniksparkiet (Myopsitta monachus), Brussel

Amerikaanse grijze eekhoorn (Sciurus carolinensis), Norfolk, Engeland

Chinese muntjak (Muntiacus reevesi), Norfolk, Engeland

Europese wetgeving

Omdat de gevolgen van de uitbreiding van deze invasieve exoten zo groot kunnen zijn, is er een wetgeving vanuit Europa die moet voorkomen dat dergelijke soorten enerzijds in de natuur terechtkomen, maar anderzijds ook uit de natuur weggehaald worden als dit toch gebeurd zou zijn. Dit is de zogenaamde EU Regulation on Invasive Species, of de Europese verordening rond Invasieve soorten. Europa heeft een lijst opgemaakt van invasieve exoten. Voorkomen is zoals zo vaak beter dan genezen, en daarom mogen de soorten die op deze lijst staan,niet als huisdier gehouden worden, en ze mogen niet vervoerd, gekweekt of uitgewisseld worden. Enkel in uitzonderlijke omstandigheden mag hier van afgeweken worden.

Deze wetgeving kwam er op 3 augustus 2016. Als je een dier hebt dat je vóór deze datum had, dan mag je deze wel nog houden tot het dier sterft op voorwaarde dat je er niet mee kweekt en dat je er alles aan doet om ontsnappingen te voorkomen. Zo staat bijvoorbeeld de veelgehouden rood- of geelwangsierschildpad (Trachemys scripta) op de lijst. Duizenden mensen hebben nog zo een schildpad, maar er mag dus niemand meer bijkomen die deze soort houdt. Op vlak van dierenwelzijn is dit natuurlijk ook niet slecht, want een moerasschildpad hoort echt niet thuis in een palmboom-bakje…

De wetgeving is bedoeld om de invloed van invasieve exoten te beperken. Duikt een soort ergens op, dan moet het land waarin de soort opduikt, maatregelen nemen. Die maatregelen zijn vaak uitroeien, of vangen en herplaatsen. Op die manier wordt de schade zoveel mogelijk beperkt.

De volledige wetgeving en de meest recente lijst (er verschijnen geregeld updates), kan je hier terugvinden.

 

Is dit wel ethisch?

Natuurbeheer is altijd keuzes maken, en soms zijn dit zware keuzes. Zéker in het geval van invasieve exoten. Dit soort dieren kunnen enorm veel schade veroorzaken. Doe je niets, dan wordt de schade aan inheemse natuur veel groter. Wil je wel iets doen, dan bots je op de weinige opties die er zijn. Het is supermoeilijk om gevangen dieren een nieuwe thuis te geven. Dierentuinen mogen niet meer kweken met dit soort dieren, dus zij willen ze meestal niet. Bij particulieren plaatsen mag enerzijds volgens de wet niet, en zou anderzijds ook te risicovol zijn. Je mag namelijk niet het risico lopen dat ze weer ontsnappen en de problemen zich verplaatsen of zelfs groter worden. Alle dieren castreren of steriliseren klinkt goed, maar kost verschrikkelijk veel geld, en in het natuurbeheer is er sowieso al veel te weinig geld. Het doden van dieren is daarom jammer genoeg soms (maar zeker niet altijd!) de enige realistische optie. Vanuit het Natuurhulpcentrum worden bijvoorbeeld de opgevangen wasberen herplaatst in dierentuinen. Maar een goede plek vinden voor duizenden Canadese ganzen is onbegonnen werk.

Halsbandparkieten (Psittacula krameri) in Brussel

Op korte termijn betekent deze wet dat er harde keuzes gemaakt moeten worden. Op langere termijn zal de druk die sommige invasieve exoten op onze inheemse natuur leggen, hopelijk wat verminderen. Maar zoals altijd is voorkomen beter dan genezen, en daar speelt de wet wel goed op in. Hopelijk vinden dierenhandelaars geen schadelijke vervangers voor de soorten die nu niet meer gehouden mogen worden. Een groot minpunt van de wet is wel dat er helemaal niks omschreven is wat er moet gebeuren als er mensen zijn die zich niet aan de wet houden. Dieren moeten dan in beslag genomen worden, en die dieren moeten opgevangen worden in opvangcentra. En daar zijn, zoals zo vaak bij dit soort wetten, geen middelen voor vrijgemaakt. Jammer…

Enkele voorbeelden

In Engeland werden Amerikaanse grijze eekhoorn (Sciurus carolinensis) vrijgelaten. Deze soort draagt vaak een pokkenvirus, maar wordt er niet ziek van. Ze geven dit echter door op de inheemse rode eekhoorn. Zij zijn wel vatbaar, en sterven aan de ziekte. Rode eekhoorns zijn ondertussen een zeldzaamheid geworden in Engeland, terwijl de Amerikaanse overal te vinden is. Zeker in stadsparken zijn ze talrijk, en kan je ze erg dicht benaderen.

Wasberen (Procyon lotor) komen oorspronkelijk uit Noord-Amerika, maar via ontsnappingen en moedwillige vrijlatingen vind je ze nu al op heel wat plekken in Europa. In de Ardennen kwamen ze al langer voor, maar tegenwoordig duiken er meer en meer berichten op van in het wild levende ‘Vlaamse’ wasberen. Hoewel ze er lief en schattig uitzien, kunnen ze behoorlijk wat schade toebrengen aan zolders, en in zeldzame gevallen zijn ze zelfs drager van de gevaarlijke wasberenspoelworm. Een uitgebreid artikel over wasberen in België kan je hier lezen.

Grote aantallen vrijgelaten of ontsnapte Amerikaanse roodwangschildpadden (Trachemys scripta) kan je tegenwoordig op elke parkvijver tegenkomen. Gelukkig kunnen ze zich nog niet voortplanten, daar is het te koud voor. In Zuid-Europa echter, verdringen ze de inheemse Europese moerasschildpad.

Duizenden koppels nijlganzen (Alopochen aegyptiaca) leven er ondertussen al in België. Door ontsnappingen kwamen ze in onze natuur terecht, en ze kunnen zich perfect voortplanten. Door hun agressief karakter verdringen ze inheemse eenden- en ganzensoorten.

Amerikaanse brulkikkers (Lithobates catesbeianus) werden oorspronkelijk naar België gebracht voor de productie van kikkerbillen. Later werden ze gekocht om in vijvers te zetten, en op die manier kwamen ze in de natuur terecht. Met hun 500gr vormen ze een stevige concurrent voor onze inheemse amfibieën, en ze kunnen drager zijn van ziektes waarvan zij geen last van hebben, maar inheemse kikkersoorten wél.

Overal in Brussel en ondertussen ook in heel wat andere Vlaamse steden, vliegen halsbandparkieten (Psittacula krameri) rond. In de jaren ’70 werden een 50-tal dieren vrijgelaten door de toenmalige Meli Zoo als extra attractie voor de zoo-bezoekers. Ondertussen zijn ze al met tienduizenden. Wat de precieze impact is, is nog wat onduidelijk, al lijken ze wel te concurreren met de boombewonende rosse vleermuis.

En katten?

De wetgeving is erop gemaakt dat de tijd en energie die gestoken wordt in het verwijderen van invasieve exoten zinvol en realistisch moet zijn, anders is het weggegooid geld. Wasberen wegvangen in de Ardennen heeft niet veel zin, er zitten er al zoveel. Wasberen wegvangen in Vlaanderen heeft wél zin, want daar zitten er nog niet veel en kan je er met gerichte acties echt iets aan doen.

Katten staan daarom niet op de lijst van invasieve exoten. Er zitten overal katten, en het zou te duur en arbeidsintensief zijn om hier actief dieren te gaan vangen. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat het kattenprobleem niet groot is. Integendeel. Katten zijn een van de grootste nachtmerries van onze inheemse natuur. Hierover heb ik een apart stuk geschreven dat je hier kan lezen.